ترجمه متن

ترجمه متن

تحقیق گسترده ای در زمینه راهکارهای ترجمه متن صورت گرفته است. از این رو تعریف پیشنهادی یک نویسنده یا نظریه پرداز که در آن دیدگاه یا دیدگاه­ های او را ارائه می دهد با نویسندگان و نظریه پردازان دیگر متفاوت است. اکثر نظریه پردازان با این اصل موافق اند که راهکارهای مورد استفاده مترجمان هنگامیکه آنها با موضوع و ترجمه ای ادبی مواجه می شوند به کار نمی آیند. بنابرین محققان مختلف درباره راهکارهای مختلف ترجمه متن از دید خویش به تحقیق و تفصیل پرداخته اند. در این مقاله، برخی از مشهورترین نظریه ها در این زمینه شرح داده می شوند. هدف از این پژوهش این بوده تا نظریه های مختلف در زمینه راهکارهای ترجمه تخصصی یک متن را نشان داده و یک دیدگاه ادبی عمومی برای تسهیل پژوهش در زمینه راهکارهای ترجمه در پژوهش های بعدی پیشنهاد دهد. بیکر (1992) روشن ترین طبقه بندی از راهکارهای ترجمه را پیشنهاد کرد. مجموعه راهکارهایی که به عقیده وی مترجمان حرفه ای، هنگامیکه در حال انجام کار ترجمه به مشکلی برمی خورند از آن استفاده می کنند.

کلمات کلیدی

ترجمه، راهکارهای ترجمه، طبقه بندی بیکر، تحقیق نظری، مشکلات مربوط به ترجمه

0.1.:

این پژوهش شامل 4 بخش اصلی است: 1-مقدمه 2-دیدگاه ادبی 3-نتیجه گیری 4- منابع.

1.1.نگاه کلی

امروزه، در دنیایی که دارای ویژگی ارتباط جهانی است؛ ترجمه یک نقش کلیدی را در تبادل اطلاعات بین دو زبان برعهده دارد برای حرکت در مسیر تداوم حرفه ای و طبیعی انتقال معنی از یک زبان به زبان دیگر، مترجم نیاز دارد تا مهارت هایی را بیاموزد که به عنوان راهکارهای ترجمه متن به آنها رجوع می شود.

برگن از قول چستر من (1997) مجموعه ای از برخی  مختصات عمومی راهکارهای ترجمه را نقل می کند.

الف)  راهکارهای ترجمه برای یک فرآیند ترجمه کاربرد دارند.

ب) آنها شامل ترجمه کاربردی  متن می باشند.

پ) آنها هدف محور هستند.

ت)آنها روی مشکل ترجمه متمرکزند.

ث) آنها به طور پیوسته مورد استفاده قرار می گیرند.

ج) آنها درون متنی هستند.

اکثر صاحب نظران بر این عقیده اند که راهکارهای مورد استفاده مترجمان، در هنگام مواجهه با مشکل و ترجمه ادبی، به کار نمی آیند. محققان گوناگون، با استفاده از دیدگاههای مختلف خویش، درباره راهکارهای ترجمه متن ، بحث و تحقیق کرده اند. محور این پژوهش، تفاوت های بین این دیدگاه ها است. هدف این است تا نشان داده شود چه راهکارهایی برای ترجمه متن وجود دارند و چه هنگام و چرا آنها بوسیله مترجم حرفه ای مورد استفاده قرار می گیرند.

2.دیدگاه ادبی

در این بخش سه موضوع اصلی بحث می شوند: 1-ترجمه (تعریف عمومی ترجمه) 2- راهکارهای ترجمه متن (طبقه بندی، ویژگی ها، نمونه ها و معرفی یک نمونه از راهکارهای ترجمه بیکرز (1992) 3-شکاف های موجود و هدف پژوهش حاضر

1.2.زمینه نظری پژوهش

1.1.3.ترجمه

ترجمه کار پیچیده ای است که در خلال آن می یایست هر یک از مفاهیم متن زبان مبدأ به خوانندگان زبان مقصد انتقال یابد. به عبارت دیگر ترجمه متن می تواند به صورت رمز گذاری مفهوم و قالب زبان مقصد بوسیله مفهوم و قالب زبان مبدأ، تعریف شود.

2.1.2.تعریف عمومی ترجمه

هنگامیکه مترجم یک متن را بصورت ادبی ترجمه می کند، راهکارهای ترجمه ممکن است مورد نیاز نباشند.

لازم است بدانیم که مفهوم ترجمه بنابر عقیده بسیاری از صاحب نظران این حوزه، بدست آوردن یک نمای کلی از روند ترجمه است. برخی از این مفاهیم بوسیله جیرا فاترالیخت، کاوجن، کینپونف و ویزیت واینتن (7:2005) بیان شده اند که در ادامه می آیند:

بن سوسن(1990) بیان می دارد که ترجمه متن به طور نزدیک در ارتباط با روند خواندن متن است. هاتم و مسن(1990) پیشنهاد می دهند که ترجمه روندی است که شامل مذاکره بر سر مفهوم بین تولیدکنندگان و دریافت کنندگان متن است. پیکن(1989) چنین تعریف می کند که ترجمه به مفهوم عام، روش انتقال پیامهای مکتوب و شفاهی بین نوشته و سخنرانی از یک زبان به زبان دیگر است. لارسن (1984) بیان می دارد که ترجمه به مفهوم عام، تا حد ممکن، همان مفاهیمی را که بوسیله گوینده زبان مبدأ فهمیده شده، با استفاده از قالب معمول زبان مقصد و در عین حفظ پویایی متن زبان مبدأ، گرد هم می آورد.

وی همچنین بیان می دارد که هدف مترجم باید تولید یک متن زبان مقصد (یک ترجمه) با شد که  مصطلح و رایج است.

آی.ا همین مفهوم را برای متن زبان مبدأ به کار می برد اما بیان می دارد که فرم طبیعی زبان مقصد می بایست حفظ شود. جیرافات والیخت (2005) از قول ایدا (1974) نقل می کند که وی عقیده دارد که ترجمه شامل باز تولید هرچه نزدیک تر معادلات طبیعی پیام زبان مبدأ در زبان مقصد است. در درجه اول مفاهیم و سپس سبک.

جیرافات رالیخت از قول کاتفرد نقل می کند که وی ترجمه را به صورت جایگزینی محتوای متن در یک زبان از طریق محتوای معادل متن در زبان دیگر می شناسد. بل (1991) ترجمه متن را جایگزینی متن یک زبان بجای متن معادل در زبان دیگر می داند. نیومارک(7:1981) نشان می دهد که ترجمه، حرفه ای است که تلاش می کند تا یک پیام یا بیان مکتوب  در یک زبان را بوسیله همین پیام یا بیان در زبان دیگر جایگزین سازد. وی همچنین، ترجمه را به عنوان یک علم، مهارت، هنر و گرایش می شناسد. به عنوان یک علم، ترجمه شامل دانش ارزیابی حقایق و زبانی است که این حقایق را شرح می دهد؛ به عنوان یک مهارت، ترجمه شامل زبان مناسب و کاربرد مورد قبول آن است؛ به عنوان یک هنر ترجمه، نوشته خوب را از بد جدا می سازد و شامل سطوح ابتدایی و درونی و الهامی است و سرانجام ترجمه مقاله به عنوان یک گرایش، این حقیقت را بیان می کند که مترجم به ترجیحات شخصی خود متوسل می شود، بنابراین متن ترجمه شده یک مترجم با مترجم دیگر متفاوت است.

کلی (26:2007) ترجمه را مهارت درک متن زبان مبدأ و ارائه آن در زبان مقصد با بکارگیری دانش زمینه ای و دیگر سرمایه های زبانی، مطابق با هدف مورد نظر می شناسد. بنابراین یک مترجم، یک متفکر درباره دو زبان یا فرهنگ است که می تواند زبان مبدأ را به زبان مقصد منتقل کند.

آنچه در بالا بحث شد در ارتباط با نظریه ترجمه می باشد که مشکلات ترجمه مقاله را مشخص می سازد و مناسب ترین شیوه ترجمه مقاله را به منظور حل مشکلات ترجمه توصیه می کند. بنابراین ترجمه می تواند به عنوان یک فرآیند تصمیم ساز و حرفه ای که مسائل و مشکلات را حل می کند توصیف شود. ترجمه کار دشوار و پیچیده ای است که در خلال آن مترجم با برخی از مشکلات و مطالب مشکل ساز مواجه می شود که نیاز به مشاهده، شناسایی و یافتن راه حل های مناسب دارند. ابزارهایی که مترجم به کمک آنها با این مسائل و مشکلات دست و پنجه نرم می کند، راهکارهای ترجمه نامیده می شوند. یافتن راهکار مناسب برای حل مسائلی که در بالا اشاره شد در فرآیند یافتن تصمیم درست اتفاق می افتد.

ترجمه مقاله

2.2.راهکارهای ترجمه مقاله

1.2.2.یک راهکار چیست؟

لغت راهکار در متون مختلف کاربرد دارد. در مطالعات ترجمه صاحب نظران گوناگون اصطلاح راهکارهای ترجمه را به صورت گسترده مورد استفاده قرار داده اند اما با تفاوت های قابل توجه در مفهوم و دیدگاه آنان نسبت به آن.

در زیر، مجموعه ای از تعاریف عمومی از لغت راهکار ذکر می گردند:

-یک راهکار، طرح بلند مدت از اعمال طراحی شده به منظور دستیابی به یک هدف خاص است (ویکی پدیا)

-یک طرح منظم که به طور هوشیارانه تنظیم و بیان شده است برای اینکه عمل یادگیری شخص را ارتقا بخشد (مقدمه برنامه آموزشی خواندن)

– یک راهکار، شیوه ای طراحی شده، عامدانه و هدف محور (دارای محصول معین) است که همراه و هنگام با اصلاح و مشاوره پیش می رود (مقدمه برنامه آموزشی یادگیری شیوه های ادبی)

-مجموعه ای از گام های نظری و عملی به منظور دستیابی به محصولی خاص (ترجمه عمیق)

روشن است که این تعاریف عام هستند و می توانند در ارتباط با زمینه های گوناگون مطالعه باشند. این پژوهش اساسا در ارتباط با راهکارهای ترجمه مقاله است. اگرچه تعاریف اشاره شده در بالا می تواندند به خوبی به این زمینه تحقیق محدود شوند. راهکارهای ترجمه متن ویژگی های خاص خودشان را دارند که از طریق این ویژگی ها شخص می تواند به درک مناسبی از متن دست یابد.

عموما گفته می شود که یک مترجم زمانی از یک راهکار استفاده می کند که با مشکلی در حال ترجمه یک متن برمی خورد. این بدان معناست که هنگامیکه مترجم یک متن را بصورت ادبی ترجمه می کند راهکارهای ترجمه متن ممکن است مورد نیاز نباشند. برگن اشاره می کند که راهکارها واضح و بدیهی نیستند اگرچه در عصر ترجمه، هنگامیکه مترجمان نوآموز ترجمه لغت به لغت می کنند و از یک فرهنگ لغت استفاده می کنند فکر می کنند که ترجمه خوبی را انجام داده اند. آنها نمی دانند که مشکل هنوز سرجایش است و تغیراتی می بایست در سطوح ترجمه اعمال شود. بنابراین حل مشکل مهم ترین وظیفه راهکارهای ترجمه است. از اینرو سؤالی که می بایست اینجا مطرح کرد این است که یک مشکل ترجمه چیست؟

2.2.2.مشکلات ترجمه

طبق نظر دکتر میرعمادی ، مشکلات ترجمه متن به دو دسته اصلی تقسیم می شوند: واژگانی و نحوی.

1-مشکلات واژگانی

در تفسیر مشکلات واژگانی، میر عمادی بیان می دارد که اگرچه لغات القابی هستند که به اشیاء یا مفاهیم ارجاع داده می شوند یک لغت در یک زبان ممکن نیست که  جایگزین لغتی در زبان دیگر شود و بر همان مفاهیم و اشیاء دلالت کند.

وی مشکلات واژگانی را به 5 زیر مجموعه تقسیم می کند:

-معانی صریح / مستقیم

این نوع به آن دسته از لغات متن زبان مبدأ برمی گردد که بدون از دست دادن تصاویر می توانند با لغات متن زبان مقصد هماهنگ شوند (مانند: مادر، پدر و …)

-معنی لغوی

معنی لغوی به آن دسته از لغات یا عباراتی بر می گردد که به نظر می رسد معادل باشند اگرچه در واقع اینچنین نیست. مترجم می بایست نسبت به منظور و هدف پشت لغات آگاهی داشته باشد تا مبادا پیام نویسنده را نادرست عرضه دارد.

-تعابیر استعاری

این زیر مجموعه به مطالب مشکل ترجمه متن، ایده ها و تعابیر تشبیهی برمی گردد. دکتر میرعمادی از قول بروئیک(1981) نقل می کند که وی پیشنهادات زیر را برای ترجمه تعابیر ایده ای ارائه می دهد:

الف)فرق گذاشتن بین تعابیر معمولی و استعاری

ب)در دسترس داشتن منابع ترجمه یک استعاره خاص

ج) آگاهی از متون متفاوت و الزامشان در مورد کاربرد استعاره ها

د)درک صحیح الزامات ترجمه و رساندن پیام

-شکاف های معنایی

این زیرمجموعه شامل لغات و اصطلاحاتی می باشد که مفاهیمی را که در برخی از جوامع خاص نمی توانند یافت شوند ارائه می دهند. معادلات نزدیکی ممکن است یافت شوند اگر چه یافتن معادل دقیق غیر ممکن است.

بنا بر عقیده دکتر میرعمادی، این حالت ممکن است در دو مورد رخ دهد: موضوعاتی که دارای مؤلفه های خارج از زبان شناختی هستند مانند لغاتی که در کلام خاص یک جامعه مرجع دارند اما در کلام دیگر جوامع مرجع ندارند و موضوعاتی با مؤلفه های درون زبان شناختی مانند مفاهیمی که ممکن است در زبان دو جامعه وجود داشته باشند اما ساختار کاربردشان ممکن است بکلی دگرگون باشند. داوت (1931) بر این عقیده است-همانگونه که دکتر میر عمادی اشاره کرده است- که این مورد هنگامی رخ می دهد که نظام های واژگانی برای تعابیر مشترک متفاوت از یکدیگر باشند.

-اسامی خاص

زیرمجموعه پایانی اما نه کوچکترین زیرمجموعه در این گروه مشکل اسامی خاص است. اگرچه اسامی خاص به افراد ارجاع می دهند و می توانند از یک زبان به زبان دیگر منتقل شوند برخی اوقات نمی توان مفهوم خاصی را که در خود دارند در کلام جامعه مقصد یافت و ممکن است به خوبی شناخته نشوند (مانند اصغر، رضا در زبان فارسی)

2-مشکلات نحوی

مشکلات نحوی مجموعه اصلی دیگری از مشکلات ترجمه متن هستند، همانگونه که دکتر میرعمادی از قول لیدا نقل می کند. کسی نمی تواند دو زبان را بیابد که دارای نظام های ساختاری معین و دقیقی باشند.(ساختار زبان از زبانی به زبان دیگر فرق می کند)

این تفاوت ها عبارت اند از:

1-مجموعه های لغت

زبان ها از جهت ساختار لغات درون یک طبقه زبانی، با یکدیگر متفاوت اند.

2-روابط نحوی

زبان ها از نظر روابط نحوی متفاوت اند زیرا جملات در زبان های گوناگون کارکردهای متفاوتی دارند.

3-نوع لغت

4-سبک

5-جنبه های عملی

با وجود تمام این مشکلات، از مترجم انتظار می رود تا پیام را از زبان مبدأ به خوانندگان زبان مقصد منتقل کند از اینرو ترجمه کاملا دقیقی بین دو زبان وجود ندارد و همانگونه که دکتر میرعمادی از قول ورنر (1961) نقل می کند درجه قرابت بین دو زبان تعیین کننده میزان مناسب بودن ترجمه متن است.

2.2.2. گونه شناسی راهکارهای ترجمه متن

محققان گوناگون، گونه ها، مجموعه ها و طبقه بندی های متفاوتی را برای راهکارهای ترجمه، مطابق با دیدگاه خاص خویش پیشنهاد می کنند.

چسترمن(1997) چنانچه برگن بیان می کند بر این باور است که در زمینه راهکارهای ترجمه متن ، سردر گمی های قابل توجهی در ارتباط با ریشه شناسی وجود دارند. وی بر این عقیده است که مختصات عمومی راهکارهای ترجمه از این قرارند:

1-شامل به کارگیری متن هستند.

2-باید در خلال فرآیند ترجمه به کار روند.

3-هدف محورند.

4-برمشکلات ترجمه مقاله متمرکزند.

5-آگاهانه به کار گرفته می شوند.

6- درون موضوعی و درون متنی هستند( بدان معنی که آنها می بایست تجربی و قابل فهم برای خوانندگان باشند نه اشخاصی که از آنها استفاده می کنند)

محققان گوناگون دیدگاههای متفاوتی را درباره جنبه های گوناگون عمل ترجمه دارند، بنابراین آنها گونه های مختلف راهکارها را تعریف می کنند و شرح می دهند.

طبقه بندی برگن از راهکارها شامل سه مجموعه می شود: 1-راهکارهای درک 2-راهکارهای انتقال 3-راهکارهای تولید

از طریق این طبقه بندی، وی چنین تفسیر می کند : در ابتدا ما یک متن را می خوانیم و درک می کنیم،  سپس تفاوت بین متن مبدأ و مقصد را تحلیل می کنیم و ما می بایست درباره انواع راهکارهای پیش رو برای استفاده تصمیم بگیریم و سرانجام ما متن معادل را در زبان مقصد تولید می کنیم.

لرچر(26:1996)، 9 عنصر اساسی را تعریف می کند و آنها را شالوده های راهکارهای ترجمه می داند. این شالوده ها عبارتند از:

  • درک یک مشکل ترجمه

2- بیان مشکل ترجمه

3-جستجو برای راه حل ممکن برای مشکل ترجمه

4-راه حل برای مشکل ترجمه

5-راه حل مقدماتی برای یک مشکل ترجمه

6-شیوه های گوناگون حل مشکل ترجمه

7-راه حل دیگری نیز ممکن است برای مشکل ترجمه یافت شود

8-راه حل منفی برای مشکل ترجمه

9-مشکل در دریافت متن زبان مبدأ

اولین نکته قابل توجه این است که با وجود انواع گوناگون مشکلاتی که در ترجمه متن وجود دارند مترجم یا ضرورتا یک راه حل مقدماتی برای مشکل می یابد و کار را به خاطر مشکل متوقف می سازد و یا تصمیم می گیرد این مشکل را حل نشده به حال خود بگذارد و بعدا به آن بپردازد.

هاتیم و ماندی (2004) بیان کرده اند که برخی از موضوعات اصلی ترجمه مرتبط با راهکارهایی برای ساختار و محتوای ترجمه های ادبی و آزاد هستند.

این تقسیم بندی می تواند در تعیین مشکلات ترجمه های کاملا ادبی معینی که به طور کامل قابل ترمیم هستند، راهگشا باشد. از اینرو، تأکید واقعی مشکلات چنین ترجمه ای در زمینه هایی چون نوع متن و مخاطب است.

راهکارهای محلی و بومی( در ارتباط با اینکه چگونه مشکلات متن را در اختیار بگیریم)

برگنف راهکارهای محلی و بومی را با بسیاری از نظامات زندگی مقایسه می کند و بیان می کند که هوا ، خون و …، قسمت های گوناگون بدن ، به مترجم کمک می کنند تا کارش را خوب انجام دهد. برگن از قول چسترمن نقل می کند که وی عقیده دارد که گونه شناسی راهکارهای ترجمه مقاله می تواند به سادگی صورت پذیرد؛ آن شامل یک راهکار اساسی است: تغییر برخی چیزها. با این بیان.

چستر من قصد ندارد تا عناصر لغات متن مبدأ را بوسیله معادل آنها در متن مقصد جایگزین سازد و این بدان معناست که کار مترجم تنها جایگزین ساختن نیست و تنها این کفایت نمی کند. انواع گوناگون تغییراتی که مترجمان اعمال می کنند از این قرارند:

الف)ساختار این لغات

ب)بافت طبیعی زبان مبدأ

بنابراین برگن بنا بر عقیده چسترمن اشاره کرده که راهکارهای ترجمه مقاله می توانند به صورت تغییرات معنایی، نحوی و عملی طبقه بندی شوند. هر گروه زیر مجموعه خاص خود را دارد، همچنین فرق مشخصی بین آنها نیست. بنابراین دشوار است تا بگوییم دقیقا از چه راهکاری استفاده کنیم. در زیر گروه زیر طبقه بندی چسترمن از راهکارهای ترجمه متن به نقل از برگن، شرح داده می شوند:

راهکارهای نحوی:

این راهکارها، ساختار نحوی متن مقصد را در قیاس با متن مبدأ تغییر می دهند. اگرچه اکثر راهکارها به کار گرفته می شوند زیرا یک ترجمه ادبی، مناسب نیست.

چسترمن اولین راهکار نحوی خویش یعنی ترجمه ادبی را ارائه می دهد.

. بنابر عقیده بسیاری از صاحب نظران ترجمه، ترجمه ادبی یک راهکار غیر مستقیم است.

1-ترجمه ادبی: آن بدین معناست که مترجم تا حد ممکن و بدون پیروی از ساختار متن زبان مقصد، از ساختار متن مبدأ استفاده کند.

2-ترجمه قرضی: این دومین راهکار نحوی در طبقه بندی چسترمن است که در آن اصطلاحات خاصی قرض گرفته می شوند و ساختار متن مبدأ حفظ می شود که این موضوع تا حدی برای خواننده مقصد بیگانه می نماید.

3-ترجمه تبدیلی: روش دیگری که چسترمن آن را از دیناری و داربلنت (1958) قرض گرفته است، ترجمه تبدیلی نام دارد که به هر نوع تبدیل در طبقه واژگانی گفته می شود. (برای نمونه تبدیل صفت به اسم)

4-تغییر واحد نحوی: این اصطلاحی است که از کاتفورد(1965) قرض گرفته شده است و شامل تغییر در سطح تکواژ، واژه، عبارت اسمی، عبارت فعلی، جمله و پاراگراف است.

5-تغییر ساختار تأویلی: این راهکاری است که شامل تغییر در ساختار کلی عبارت اسمی یا فعلی می باشد، اگرچه عبارت زبان مبدأ خودش ممکن است بوسیله یک عبارت معادل در زبان مقصد ترجمه شود.

6-تغییر ساختار تعبیری: این اصطلاح به راهکاری گفته می شود که طی آن نظام عبارت فعلی یا اسمی تغییر می یابد.

تغییر ساختار نحوی: این اصطلاح به تغییر در ساختار واحد جمله گفته می شود که اساسا به معنای تغییر در رابطه بین تعابیر اصلی و غیر اصلی است.

8-تغییر انسجام: راهکاری است که طی آن، قسمتهای جمله به یکدیگر متصل می شوند تا جمله ای منسجم و روان را شکل دهند، این عمل انسجام متنی نامیده می شود. این راهکار، انسجام متن را تغییر می دهد و عمدتا به شکلهای: ارجاع به ضمائر، حذف، جانشینی و تکرار است.

9-تغییر سطح: منظور چسترمن از اصطلاح سطح، سطوح لغوی، نحوی، ریخت شناسی و آوایی است. این سطوح در زبان های گوناگون متفاوتند.

10تغییر طرح: این راهکار اصطلاح دیگری در طبقه بندی چسترمن است و مربوط به طرح صنایع بدیعی می باشد. مانند: توازن، تجانس و قافیه و ردیف در شعر. توازن به نظم مشابه در کلمات مقارن، تعابیر یا جملات گفته می شود.

راهکارهای معنایی:

گروه دوم راهکارها در طبقه بندی چسترمن، راهکارهای معنایی است که زیرمجموعه های خاص خود را دارد.

1-مترادف: آن اولین زیرمجموعه گروه است. در این راهکار مترجم نزدیکترین مترادف را پیدا می کند به گونه ای که این لغت صورت ترجمه ادبی متن مبدأ نباشد.

2-متضاد:در این راهکار، مترجم لغتی را با معنای متضاد به کار می برد این لغت اکثرا ترکیبی از یک نقیض است.

3-چزء و کل:به معنی استفاده از یک عضو  کوچک تر بجای عضو یا مجموعه بزرگتر است (برای مثال گل رز به جای گل) و همچنین به معنای استفاده از یک عضو بزرگ تر به جای عضو یا مجموعه کوچک تر(مانند گل به جای گل رز)

4-طرد و عکس:این راهکار به معنای کاربرد جفت تعابیر مخالف است که به ظاهر از نظر معنایی مشابه هستند.(مانند: فرستادن-دریافت کردن، گرفتن-دادن)

5-تغییر استعاری: نام رسمی که برای ارایه های سخن مورد استفاده قرار می­گیرد استعاره نامیده می شود که به معنای کاربرد یک اصطلاح یا عبارت با استفاده از مقایسه دو چیز است که نامرتبط هستند و هدف، نشان دادن شباهتشان است، اینچنین روابطی، راهکار تغییر استعاری نام دارند.

6-انتزاع:راهکار دیگر مجموعه، تغییر انتزاعی است. این راهکار مربوط می شود به تبدیل یک یا چند اصطلاح انتزاعی به اصطلاحی غیر انتزاع تر .

7-توزیع:در این راهکار،عین محتوای معنایی گسترش می یابد و یا برعکس کاهش یافته و موارد معنایی کمتری را شامل می شود.

8-تأکید: این راهکار مربوط می شود به افزایش، کاهش یا تغییر نکات مصطلح متن ترجمه شده در قیاس با متن اصل.

9-تعبییر:این آخرین راهکار در مجموعه است که با استفاده از آن،در قیاس با معنای کلی متن مبدأ، ترجمه ای تقریبا آزاد خلق می شود. در این راهکار بخشی از معانی لغوی ممکن است که نادیده گرفته شوند.

راهکارهای عملی:

1-پالایش فرهنگی: بنابر عقیده چسترمن (همانگونه که برگن نقل می کند) نخستین راهکار این مجموعه پالایش فرهنگی نام دارد که ممکن است به صورت دریافت غیر انتزاعی نیز توصیف شود.

2-حذف:در این راهکار برخی از اطلاعات زبان مبدأ ممکن است چیزی بر آنها افزوده شود یا از آنها کم شود و متن بزرگتر یا کوچک تری شکل گیرد.

3-تغییر اطلاعات: این راهکار شبیه به نوع قبلی است. اینجا اطلاعات تغییر یافته در زبان مبدأ، غیر صریح و ضمنی نیستند.

4- تغییر میان فردی: این راهکار در کل متن اثر می گذارد و آن را از نظر اطلاعات و ظرافت ها و … بیشتر یا کمتر می کند.

5-تغییر خطاب: این راهکار طبیعت متن مبدأرا از نظر نوع خطاب تغییر می دهد یا از روی ضرورت و یا غیر آن.( برای مثال از خبری به امری یا از خطاب مستقیم به غیر مستقیم)

6- تعییر زاویه دید: این راهکار حضور نویسنده متن مبدأ یا مترجم را افزایش می دهد.(برای نمونه از طریق زیرنویس هایی که توسط مترجم نوشته می شود)

7-انسجام: این راهکار شبیه راهکار تغییر انسجام در بخش قبل است.(راهکارهای نحوی) تنها تفاوت این است که آنجا تغییر انسجام در سطح کوچک تری بود (مانند جمله یا پاراگراف) اما اینجا در سطح بزرگ تری است (مانند ترکیب پاراگراف های مختلف با یکدیگر به گونه ای که صورت متن مبدأ دگرگون شود)

8-ترجمه جزئی: این راهکار، به ترجمه یک قسمت از متن مبدأ باز می گردد نه کل آن (برای نمونه ترجمه یک غزل یا شعر از متن)

9- تخفیف ترجمه: چنانچه برگن نیز بیان می کند بنابر عقیده استتینگ (1989) راهکار دیگری که در این مجموعه می توان به آن اشاره کرد، تخفیف متن  است که به کاستن گسترده از متن اصلی در صورت لزوم مربوط می شود.(مانند تغییر سازماندهی اطلاعات متن مبدأ، لغات و …)

برگن، راهکارهای اشاره شده در بالا را به عوان طبقه بندی چسترمن ارائه می دهد. واضح است که تمام راهکارها می توانند در ارتباط با تغییر و تبدیل باشند که بنا بر عقیده چستر من راهکار اساسی  در ترجمه است0.

سطوحی که در آنها این راهکارها به کار گرفته می شوند با یکدیگر متفاوتند و همانگونه که برگن بیان کرده است این موضوع ممکن است برای محققانی که در حوزه مطالعات ترجمه فعالیت می کنند باعث سردرگمی در ریشه شناسی و شناسایی راهکارهای مناسب برای متن شود.

چنانچه ونوتی (2001) دیدگاههای ونیاری و دار بلتز (1958) را بیان می کند: مترجمان می توانند دو روش اصلی را در ترجمه برگزینند که ترجمه مستقیم / ادبی و ترجمه ضمنی نامیده می شوند.

هنگامیکه، به خاطر تفاوت های نحوی و لغوی بین دو زبان، ترجمه ادبی امکان ندارد، از ترجمه ضمنی استفاده می شود.

ترجمه ضمنی 7 راهکار را شامل می شود:

1-وام گرفتن: که برای پرهیز از تفاوت های خارج از زبان شناسی مورد استفاده قرار می گیرد. آن ساده ترین راهکار ترجمه است که از اصطلاحات زبان مبدأ در زبان مقصد استفاده می کند.

2-گرته برداری:نوع خاصی از وام گرفتن است که در آن تعبییر قرضی، به صورت ادبی در زبان مقصد ترجمه می شود.

3-ترجمه ادبی: به معنای بیان متن زبان مبدأ به صورت معادلات نحوی یا معنایی مناسب است.

4- ترجمه تبدیلی: به معنای جایگزینی یک طبقه واژگانی به جای دیگری بدون تغییر مفهوم پیام است.

5-ترجمه تلفیقی:به معنای تغییر دیدگاه است.(تغییر قسمتی از یک خطابه)

6-ترجمه معادل: به معنای بیان دو موقعیت معادل در دومتن مختلف، از طریق روشهای ساختاری و سبکی متفاوت است؛ این دو متن شامل متن زبان مبدأ و متن معادلش یعنی متن زبان مقصد است.

7-ترجمه تطبیقی: مربوط می شود به موقعیتهایی که تفاوتهای فرهنگی بین زبان مبدأ و مقصد وجود دارد. بنابراین ترجمه می تواند بر اساس معادل یابی برای این موقعیت های فرهنگی گوناگون باشد.

راهکارهای اشاره شده در فوق مطابق با طبقه بندی دیناری و داربلت می باشند که شباهت هایی با طبقه بندی چسترمن دارند. به هر حال طبقه بندی چسترمن تا حدی جزئی تر است.

تمام راهکارهای فوق از سوی صاحب نظران گوناگون به طرق گوناگون ذکر گردیده اند؛ از اینرو اگر کسی بخواهد کاربرد این راهکارها را بررسی کند نباید مرزبندی چندانی بین آنها در نظر بگیرد. به علاوه، آنها تنها برخی از راهکارهایی است که توسط مترجمان مورد استفاده قرار می گیرند و به نظر می رسد که یک مترجم در حین ترجمه، ممکن است با انتخاب های گوناگونی مواجه باشد.. از اینرو نظم ترتیبیی برای شناخت اینکه کدام راهکار مناسب تر یا نامناسب تر است وجود ندارد. بیکر (1992) یک طبقه بندی با 8 راهکار ترجمه را پیشنهاد می دهد که بوسیله مترجمان حرفه ای مورد استفاده قرار می گیرد.

ترجمه متن

طبقه بندی بیکر: مونا بیکر، 8 راهکار را ردیف می کند که بوسیله مترجمان حرفه ای مورد استفاده قرار گرفته است تا بوسیله آن  بر مسائل دشوار ترجمه فائق آیند.

1-ترجمه متن بوسیله لغت عام تر

این یکی از رایج ترین راهکارهایی است که در صورت نبود معادلات دقیق و یا وجود چندین معادل برای یک لغت مورد استفاده قرار می گیرد. به عقیده بیکر، انتخاب لغت عام تر در اینجا مناسب ترین روش است. اگرچه نه تنها در زمینه زبانی، بلکه در زمینه معنایی نیزمعنا تنها از این طریق محقق نمی شود.

2-ترجمه مقاله بوسیله لغت طبیعی و غیر تعبییری تر

این  راهکار دیگری در زمینه ساختار معنایی است

3-ترجمه متن بوسیله جایگزین فرهنگی

این راهکار شامل جایگزینی یک تعبییر یا اصطلاح خاص فرهنگی از زبان مقصد برای زبان مبدأ است با توجه به تأثیری که بر روی خواننده زبان مقصد می گذارد. این راهکار، متن ترجمه شده را برای خواننده زبان مقصد، طبیعی تر، قابل فهم تر و آشناتر می سازد.

تصمیم مترجم برای انتخاب راهکار مناسب به این موارد بستگی دارد:

الف-درجه خبرگی مترجم که از سوی شورای مترجمین دریافت کرده است.

ب-هدف ترجمه

4- ترجمه متن با استفاده از یک لغت قرضی و به کمک شرح این لغت

این راهکار معمولا در هنگام مواجهه با رمزواژه ها، مفاهیم پیشرفته و مقولات خاص فرهنگی استفاده می شود. استفاده از لغت قرضی همراه با شرح معنای آن هنگامی خیلی مفید است که لغت چندین بار در متن تکرار شود. در بار اول معنای لغت شرح داده می شود و در دفعات بعد می توان بدون شرح بکار برد.

5-ترجمه متن با استفاده از تعبیر مناسب با لغت

این راهکار زمانی مورد استفاده قرار می گیرد که مقوله زبان مبدأ از نظر لغوی در زبان مقصد وجود دارد اما از نظر ساختار متفاوت است و طبیعی است هنگامیکه یک لغت با ساختارهای گوناگون در زبان مبدأ به کار می رود، این موضوع در زبان مقصد بیشتر پیش می آید.

6-ترجمه متن با استفاده از تعبیری که معنای نا مرتبط با لغت دارد

راهکار تعبییر همچنین می تواند زمانی که مفهوم مقوله زبان مبدأ در زبان مقصد از نظر لغوی وجود ندارد مورد استفاده قرار گیرد.

هنگامیکه مفاهیم مربوط به زبان مبدأ در زبان مقصد پیچیده است، راهکار تعبییر ممکن است بجای لغات مرتبط مورد استفاده قرار بگیرد. آن ممکن است از طریق یک تعدیل فراتر از معمول یا روشن ساختن مفهوم مربوط به زبان مبدأ باشد.

7-ترجمه مقاله از طریق حذف

این ممکن است شدیدترین نوع راهکارها باشد اما در حقیقت ممکن است که حذف ترجمه یک لغت یا اصطلاح در برخی از متون، مفید هم باشد. اگر معنی انتقال یا فته از طریق یک مفهوم  یا تعبییر، لازم نیست، حذف کردن آن، در فهم ترجمه کمک می کند. مترجمان از این راهکار برای اجتناب از اطناب استفاده می کنند.

8-ترجمه متن از طریق توضیح و بیان

این راهکار زمانی مفید است که مفهوم معادل زبان مقصد برخی از جنبه های مفهوم زبان مبدأ را در بر نگیرد و مفهوم معادل به یک وجود خارجی بر می گردد که می توان در مورد آن توضیح داد. بخصوص برای اجتناب از توضیح اضافه و رعایت اختصار و فایده.

بدیهی است که هر نظریه پردازی راهکارهایی مطابق با دیگاه خاص خویش را ارائه می کند؛ با این وجود طبقه بندی بیکر از راهکارهای ترجمه کاربردی ترین مجموعه راهکار ها است. زیرا راهکارهای وی بوسیله مترجمان حرفه ای مورد استفاده قرار گرفته اند. با این وصف این موضوع نه تنها کاربرد این مجموعه راهکارها را نشان می دهد بلکه نشان می دهد که می توانند بوسیله مترجمان حرفه ای مورد آزمایش قرار بگیرند تا بدین وسیله سطح کار خود را دریابند؛ اگرچه این موضوع کلی نیست.

نتیجه گیری:

در این پژوهش، ترجمه متن به طور عام، مشکلات ترجمه مقاله و راهکارهای اساسی ترجمه شرح داده شدند و به نظریه های گوناگون در ارتباط با راهکارهای ترجمه اشاره شد و نشان داده شد که صاحب نظران گوناگون تعاریف گوناگونی را از راهکارهای ترجمه طبق نظر خویش ارائه می دهند. به علاوه اشاره شد که راهکارهای بیکر (1992) کاربردی ترین مجموعه راهکارها است. وی تنها، راهکارها را ذکر نمی کند بلکه کاربرد هریک را نیز نشان می دهد.

موسسه پارس 68